Gdy wybuchło powstanie kościuszkowskie, wziął w nim udział jako adiutant Kościuszki i pod Maciejowicami dostał się w ręce Moskali. Po wyjściu z niewoli podróżował po Europie, a wkrótce potem wyjechał do Ameryki, gdzie przebywał przez kilka lat, by znowu wrócić do kraju i brać czynny udział w życiu politycznym i literackim Księstwa Warszawskiego i Kongresówki. Po upadku powstania listopadowego Niemcewicz osiadł we Francji i tam zmarł w wieku 83 lat. Został pochowany na cmentarzu w Montmorency koło Paryża.

Niemcewicz pozostawił po sobie niezwykle bogatą spuściznę literacką obejmującą między innymi wiersze okolicznościowe, utwory dramatyczne, bajki, pamflety, powieści i pamiętniki, które ze względu na autentyczne zapisy są niezwykle cennym źródłem dla historyków. Do najbardziej znanych utworów Niemcewicza należą: komedia polityczna Powrót posła i napisane z inicjatywy Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Warszawie Śpiewy historyczne, w których opiewał przeszłość narodu polskiego i sławił jego bohaterów.

Na Śpiewach wychowało się wiele pokoleń Polaków, były one jedną z najpopularniejszych książek polskich XIX wieku. Przed wybuchem powstania listopadowego Niemcewicz był wizytatorem szkół w Kongresówce. Praca ta oraz gromadzenie źródeł do Śpiewów historycznych sprawiły, że podróżował wiele po kraju. Podczas tych wojaży zwiedzał różne miejscowości, poznawał ich zabytki i obserwował wszystko to, co dotyczyło człowieka i jego działalności. Wędrówki te zaowocowały książką, która ukazała się już po śmierci autora, pt. Podróże historyczne po ziemiach polskich między rokiem 1811 a 1828 odbyte.